İddia
“Bu kadar emek verdim, şimdi vazgeçersem hepsi boşa gider.”
Araştırma ne diyor?
Batık maliyet yanılgısı (sunk cost fallacy), bir şeye sırf çok zaman, para ya da emek verdiğimiz için devam etme eğilimidir. Karar geleceğe göre verilmelidir; ama zihnimiz sık sık geçmişte harcadıklarımıza takılır. Sonuç: Bize iyi gelmeyen şeyi bırakmak zorlaşır.
Günlük hayatta tanıdık cümleleridir: “Bunca yıl verdim, şimdi nasıl bitecek?” (ilişki), “Önce emek verdim, biraz daha dayanayım.” (iş), “Bu kadar başladım, artık bırakamam.” (eğitim, hedef).
Peki neden bırakamıyoruz? Çünkü vazgeçmek bazen yalnızca bir şeyi bırakmak gibi değil, “yanlış karar verdim” demek gibi hissettirir. Böylece bazen bir şeyi kurtarmaya değil, geçmişteki kararımızı haklı çıkarmaya çalışırız: emek → kayıp hissi → ısrar.
Sık anlatılan Concorde örneği de sanıldığı kadar basit değil. Projede yalnızca “harcadığımız para boşa gitmesin” düşüncesi yoktu; hukuki maliyetler, diplomatik sonuçlar ve ekonomik yükler de vardı.
Her “devam et” kararı batık maliyet yanılgısı değildir. Bazen vazgeçmenin gelecekteki maliyeti, devam etmekten daha büyük olabilir. Kritik ayrım şudur: Geçmişte harcanan para tek başına devam etmek için iyi bir neden değildir; ama gelecekte oluşacak gerçek maliyetler hesaba katılmalıdır.
Peki ne yapmalı?
Kendine şu soruyu sor: “Bugün sıfırdan başlasaydım, yine bunu seçer miydim?” Cevabın “hayır” ise, seni orada tutan şey gelecekte kazanacakların değil, geçmişte verdiklerin olabilir. Geçmişi kurtaramazsın; ama gelecekte ne vereceğine bugün karar verebilirsin.
Kaynaklar
- Arkes, H. R. ve Blumer, C. (1985).
- Sleesman, D. J. ve ark.
- Davranışsal ekonomi ve karar bilimi araştırmaları.
Kaynaklar, Instagram dosyasının slaytlarında yer aldığı biçimiyle verilmiştir. Tüm slaytlar için özgün paylaşıma bakabilirsin. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya tedavi yerine geçmez.
